Biogram Postaci z tego okresu
 Roman Dmowski     
Biogram został opublikowany w latach 1939-1946 w V tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
Biogram naukowy jest dostępny wyłącznie w drukowanej wersji PSB. Zapraszamy do zapoznania się z innymi dostępnymi materiałami.
 
 
 

Nota biograficzna opracowana w ramach programu  NIEPODLEGŁA

Roman Dmowski (1864-1939), polityk, pisarz polityczny, publicysta, przywódca i ideolog Narodowej Demokracji, działacz Ligi Polskiej, następnie jeden z twórców Ligi Narodowej, współtworzył Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne, poseł do Dumy Rosyjskiej, podczas Wielkiej Wojny prezes Komitetu Narodowego Polskiego, delegat Polski na konferencję pokojową w Paryżu, w Drugiej Rzeczypospolitej m.in. minister spraw zagranicznych, założyciel Obozu Wielkiej Polski oraz Stronnictwa Narodowego, autor wielu dzieł programowych i publicystycznych.

Roman Dmowski przyszedł na świat 9 sierpnia 1864 roku w Kamionku, obecnie części dzielnicy Praga-Południe w Warszawie. Pomimo początkowych problemów w szkole, Dmowski od wczesnych lat łączył działalność konspiracyjno-polityczną z aktywnością naukową. Kończąc w 1891 roku rosyjski Uniwersytet Warszawski jako kandydat nauk przyrodniczych był już wówczas członkiem Związku Młodzieży Polskiej „ZET” oraz Ligi Polskiej, którą w roku 1893 przekształcił w tajną Ligę Narodową – organizację o nacjonalistycznym kierunku stawiającą na narodowe przebudzenie Polaków oraz wzrost ich samoświadomości we wszystkich zaborach. Dmowski, zmuszony opuścić Królestwo i osiąść w Galicji, przejął w 1895 r. we Lwowie redakcję „Przeglądu Wszechpolskiego”, którego nazwa z czasem symbolizować zaczęła cały ruch, a on sam wraz z Zygmuntem Balickim i Janem Popławskim stawał się jego głównym ideologiem. Napisał m.in. dzieła programowe: „Nasz patriotyzm” oraz „Myśli nowoczesnego Polaka”. Pod wpływem rewolucji 1905 roku rozbieżność poglądów na sprawę polską środowisk uosabianych przez Dmowskiego i Józefa Piłsudskiego była już nie do pogodzenia. Dmowski był twórcą tzw. orientacji antyniemieckiej, czemu dał wyraz m.in. w głośnej książce „Niemcy, Rosja i kwestia polska”. Zakładał on prowadzenie polityki obliczonej na wieloetapowość w dążeniu do głównego celu – niepodległości. Uważał, że aby go osiągnąć należy najpierw dążyć do połączenia rozdzielonych ziem polskich. Widząc głównego wroga sprawy polskiej w Rzeszy Niemieckiej, taktycznie związał swoją politykę z Rosją, co doprowadziło do konfliktów i rozłamów w środowisku Narodowej Demokracji.

Podczas pierwszej wojny światowej Dmowski prowadził ożywioną działalność polityczną. Po kolejnych porażkach rosyjskich wyjechał na Zachód, pragnąc oprzeć swe poczynania o Francję i Wielką Brytanię. Po upadku carskiej Rosji w sierpniu 1917 roku utworzył w Lozannie Komitet Narodowy Polski, który wkrótce zaczął być uważany przez państwa ententy za jedynego przedstawiciela odradzającej się Rzeczypospolitej. Po zakończeniu wojny Dmowski wraz z Ignacym Paderewskim reprezentował Polskę na konferencji pokojowej w Paryżu. Jej zwieńczeniem było podpisanie 28 czerwca 1919 roku traktatu wersalskiego, pod którym widnieje również parafa Dmowskiego.

Do kraju wrócił w maju 1920 roku i zaraz potem wszedł w skład Rady Obrony Państwa, która została powołana z powodu postępujących sukcesów bolszewików w wojnie z Polską. Cały czas patronował obozowi Narodowej Demokracji, działającej w parlamencie jako Związek Ludowo-Narodowy, a w październiku 1923 roku objął z jej ramienia tekę ministra spraw zagranicznych w koalicyjnym rządzie Wincentego Witosa. Po zamachu majowym Józefa Piłsudskiego Roman Dmowski próbował w obliczu nowej sytuacji i wyzwań zreorganizować ruch narodowy w Polsce. Z jego inicjatywy w grudniu 1926 roku powstał Obóz Wielkiej Polski, który po kilku latach został przez władze zdelegalizowany. W 1928 roku z kolei przekształcono Związek Ludowo-Narodowy w Stronnictwo Narodowe. Dmowski zmarł 2 stycznia 1939 roku.

Autor: dr Krzysztof Kloc

 
 

Powiązane zdjęcia

 

Powiązane wideo

"Roman Dmowski", cykl "Dialogi historyczne".

"Roman Dmowski", cykl "Dialogi historyczne".

Audycja Polskiego Radia z 18.12.191988. Postać polskiego polityka, współzałożyciela Narodowej Demokracji...
"Roman Dmowski - orientacja prorosyjska i proaliancka", cykl "Marsz ku niepodległości".

"Roman Dmowski - orientacja prorosyjska i proaliancka", cykl "Marsz ku niepodległości".

Audycja historyczna Polskiego Radia z 04.10.1998. Roman Dmowski (1864-1939) a odzyskanie przez Polskę niepodległości...
"Roman Dmowski", cykl "Z ziemi polskiej".

"Roman Dmowski", cykl "Z ziemi polskiej".

Audycja biograficzna Polskiego Radia z 11.02.1989. Postać polskiego polityka, współzałożyciela Narodowej...
"Roman Dmowski", z cyklu "Na historycznej wokandzie".

"Roman Dmowski", z cyklu "Na historycznej wokandzie".

Z jednej strony był sprawnym politykiem i dyplomatą, znakomitym, dowcipnym mówcą, polemistą i negocjatorem....
"Polska 1918. Odzyskanie niepodległości i nowe zagrożenia", z cyklu "Historia żywa".

"Polska 1918. Odzyskanie niepodległości i nowe zagrożenia", z cyklu "Historia żywa".

Audycja wyemitowana w Programie 1 Polskiego Radia 28.05.2016 r. 
"Piłsudski contra Dmowski - dwie drogi do niepodległości Polski".

"Piłsudski contra Dmowski - dwie drogi do niepodległości Polski".

Audycja historyczna z 11.11. 2001 roku na temat sporu pomiędzy Józefem Piłsudskim i Romanem Dmowskim. Zawiera: 1....
"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 326).

"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 326).

Audycja Polskiego Radia z 16.06.2004. Gawęda historyczna profesora Pawła Wieczorkiewicza na temat działalności...
"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 321).

"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 321).

Audycja Polskiego Radia z 09.06.2004. Gawęda historyczna profesora Pawła Wieczorkiewicza na temat sytuacji...
"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 317).

"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 317).

Audycja Polskiego Radia z 03.06.2004. Gawęda historyczna profesora Pawła Wieczorkiewicza na temat śmierci Józefa...
"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 312).

"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 312).

Audycja Polskiego Radia z 27.05.2004. Gawęda historyczna profesora Pawła Wieczorkiewicza na temat sytuacji przed...
"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 310).

"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 310).

Audycja Polskiego Radia z 25.05.2004. Gawęda historyczna profesora Pawła Wieczorkiewicza na temat zwycięstwa...
"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 296).

"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 296).

Audycja Polskiego Radia z 05.05.2004. Gawęda historyczna profesora Pawła Wieczorkiewicza na temat unifikacji II...
"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 291).

"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 291).

Audycja Polskiego Radia z 27.04.2004. Gawęda historyczna profesora Pawła Wieczorkiewicza na temat wojny...
"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 287).

"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 287).

Audycja Polskiego Radia z 21.04.2004. Gawęda historyczna profesora Pawła Wieczorkiewicza na temat sytuacji i granic...
"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 282).

"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 282).

Audycja Polskiego Radia z 14.04.2005. Gawęda historyczna profesora Pawła Wieczorkiewicza na temat sprawy polskiej...
"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 279).

"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 279).

Audycja Polskiego Radia z 08.04.2004. Gawęda historyczna profesora Pawła Wieczorkiewicza na temat trzech punktów...
"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 278).

"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 278).

Audycja Polskiego Radia z 07.04.2004. Gawęda historyczna profesora Pawła Wieczorkiewicza na temat działalności...
"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 277).

"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 277).

Audycja Polskiego Radia z 06.04.2004. Gawęda historyczna profesora Pawła Wieczorkiewicza na temat wpływu rewolucji w...
"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc.  276).

"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 276).

Audycja Polskiego Radia z 05.04.2006. Gawęda historyczna profesora Pawła Wieczorkiewicza na temat sylwetek Romana...
"XIX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 273).

"XIX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 273).

Audycja Polskiego Radia z 31.03.2004. Gawęda historyczna profesora Andrzeja Szwarca na temat sytuacji w zaborze...
"XIX wiek", cykl "Historia Polski" (261).

"XIX wiek", cykl "Historia Polski" (261).

Audycja Polskiego Radia z 15.03.2004. Gawęda historyczna profesora Andrzeja Szwarca na temat działalności Ligi...
"Eugeniusz Romer - geograf", cykl "Portrety Polaków".

"Eugeniusz Romer - geograf", cykl "Portrety Polaków".

Audycja biograficzna Polskiego Radia z 15.02.1986. Postać geografa, kartografa i geopolityka, twórcy nowoczesnej...
"Styczeń", z cyklu "Rok 1939. Historia i literatura".

"Styczeń", z cyklu "Rok 1939. Historia i literatura".

Audycja Polskiego Radia z 2009 roku opublikowana na stronie Ninateka.pl.  W styczniu 1939 roku stosunki polityczne...
 

Powiązana pozycja biblioteki

Roman Dmowski 1864-1939 : jego życie, praca i zasługi dla Ojczyzny, 1939,
Załuska Jan
Dostępne na: polona.pl
Załuska Jan. Roman Dmowski 1864-1939 : jego życie, praca i zasługi dla Ojczyzny. 1939,
Dostępne na: polona.pl

Kalendarium

1864

09 VIII

przychodzi na świat w Kamionku (obecnie część Warszawy).
1888

wstępuje do Związku Młodzieży Polskiej „Zet”.
1889

Grudzień

wstępuje do Ligi Polskiej.
1891

współorganizuje i uczestniczy w manifestacji z okazji 100. rocznicy Konstytucji 3 maja.
1892

Lato

zostaje aresztowany za udział w manifestacji rocznicowej 3 maja i osadzony w cytadeli warszawskiej.
1893

Listopad

zostaje wydalony z Królestwa Polskiego na okres 5 lat.

01 IV

zakłada Ligę Narodową.
1895

Luty

rozpoczyna we Lwowie wydawanie „Przeglądu Wszechpolskiego”.
1900

przenosi wydawanie „Przeglądu Wszechpolskiego” z Lwowa do Krakowa.
1903

publikuje „Myśli nowoczesnego Polaka”, które staną się katchizmem polskiego ruchu narodowego.
1904

Marzec

wyjeżdża do Japonii, aby zablokować plany PPS wywołania powstania antyrosyjskiego i zbrojnego współdziałania z Japonią w czasie wojny rosyjsko-japońskiej.
1905

występuje przeciwko ruchowi rewolucyjnemu inspirowanemu przez PPS na ziemiach polskich,
1907

zostaje posłem do rosyjskiej Dumy Państwowej, a potem prezesem Koła Polskiego. 
1914

12 VIII

składa w Petersburgu władzom rosyjskim projekt wytyczenia zachodniej granicy Polski obejmującej Prusy Zachodnie, Wielkopolskę, Górny Śląsk i część Śląska Opolskiego.
1917

w memoriale „Zagadnienia środkowo i wschodnioeuropejskie” proponuje włączenie Prus Wschodnich do Polski jako prowincji autonomicznej lub stworzenie  z nich samodzielnego państwa połączonego  z Polską unią celną

powołuje w Paryżu Komitet Narodowy Polski i zostaje jego prezesem.

25 III

składa szefowi brytyjskiej dyplomacji A.J. Balfourowi, memoriał, uzasadniający konieczność odbudowy niepodległego państwa polskiego, postulując wydanie przez państwa sprzymierzone deklaracji o konieczności powstania zjednoczonej Polski jako czynnika równowagi w Europie.
1918

08 X

przedstawia prezydentowi Stanów Zjednoczonych program odbudowy Polski 
1919

zostaje posłem na sejm ustawodawczy.
reprezentuje Polskę na paryskiej konferencji pokojowej, na której referuje sprawę granic Polski.  

28 VI

wraz z Igancym Paderewskim podpisuje w imieniu Polski wersalski traktat pokojowy.
1920

01 VII

zostaje członkiem Rady Obrony Państwa.
1922

honorowym prezesem Związku Akademickiego Młodzież Wszechpolska.
1923

10 VI

otrzymuje tytuł doktorat honoris causa Uniwersytetu Poznańskiego w dziedzinie filozofii. 

27 X

zostaje ministrem spraw zagranicznych w gabinecie Wincentego Witosa (było to jedyne stanowisko rządowe jakie pełnił w czasie swojej kariery politycznej).

14 XII

rząd Wincentego Witosa, w którym był szefem dyplomacji, podaje się do dymisji.
1925

publikuje książkę „Polityka polska i odbudowanie państwa polskiego”
1926

04 XII

doprowadza do utworzenia Obozu Wielkiej Polski i staje  na jego czele. 
1928

inspiruje powstanie Stronnictwa Narodowego.
1939

02 I

umiera w Drozdowie (koło Łomży). 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.